Cultuur in de spiegel

een leerplankader voor cultuuronderwijs

Om cultuureducatie in het onderwijs te verankeren is het van belang dat helder is wat dit begrip inhoudt en hoe het kan worden vormgegeven. Ook werd onderzoek verricht naar de doorlopende leerlijn cultuureducatie. Barend van Heusden, als hoogleraar Cultuur en Cognitie verbonden aan de Rijkuniversiteit Groningen, ontwikkelde een theoretisch kader dat scholen en instellingen in staat zou moeten stellen een visie op cultuuronderwijs te formulieren en een doorlopende leerlijn cultuuronderwijs te ontwikkelen.

Het kader biedt een fundament voor cultuuronderwijs: het maakt duidelijk wat cultuur is en dat cultuuronderwijs erop gericht is het cultureel bewustzijn van leerlingen te ontwikkelen. Ook geeft het aan wat de samenhang is tussen de vakken die samen het cultuuronderwijs vormen en hoe onderwijs in cultuur zich verhoudt tot de cultuur en de ontwikkeling van de leerling. Het kader biedt de mogelijkheid om vanuit diverse vakgebieden geïntegreerd cultuuronderwijs te ontwikkelen. Onder de werktitel Cultuur in de Spiegel werd rond dit gedachtengoed over cultuuronderwijs een meerjarig onderzoeksproject ingericht.
Het resultaat van het project Cultuur in de Spiegel is een leerplankader voor een doorlopende leerlijn cultuuronderwijs, ontwikkeld door SLO, samen met 14 pilotscholen (primair en voortgezet onderwijs).

Binnen Cultuur in de Spiegel wordt het begrip cultuuronderwijs ruim opgevat, en omvat: maatschappijleer, geschiedenis, filosofie en kunst. Voor wat betreft kunst: in het leerplankader staat niet kunst zelf centraal, maar wat kunst kan doen: leerlingen helpen cultureel bewustzijn te ontwikkelen. Het ontwikkelen van cultureel bewustzijn is volgens Cultuur in de Spiegel de kern van cultuuronderwijs. Cultureel bewustzijn wordt op heel verschillende manieren ontwikkeld. Bijvoorbeeld als je wordt voorgelezen, zelf leest, naar een reclamespotje kijkt of naar een museum gaat, maar ook als je een sinterklaasgedicht maakt, graffiti ziet langs de snelweg of in het park naar skateboarders in de halfpipe kijkt. Wat het ook is, het gaat altijd, direct of indirect, over jezelf. Over hoe mensen de wereld en elkaar waarnemen, over wat mensen doen, hoe zij de wereld betekenis geven, waarde hechten aan dingen en zichzelf beschouwen.

Vanuit deze visie is, in samenwerking met het onderwijsveld, een leerplankader uitgewerkt dat aansluit op de ontwikkeling van het culturele bewustzijn van leerlingen van 4 tot 18 jaar. Binnen dit leerplankader en met de hulpmiddelen en adviezen die aanvullend hierop zijn ontwikkeld, kunnen icc’ers en docenten volgens het project Cultuur in de Spiegel een doorlopende leerlijn cultuuronderwijs ontwerpen die aansluit bij de visie van de school en die is afgestemd op hun leerlingen.

Het project Cultuur in de Spiegel werd mogelijk gemaakt door een subsidie van het ministerie van OCW en het VSBfonds. Projectleider Cultuur in de Spiegel was Barend van Heusden, hoogleraar Cultuur en Cognitie in Groningen. Op 20 maart 2014 werd het project Cultuur in de Spiegel, tijdens de eindconferentie, afgerond met de presentatie van een leerplankader voor de onderwijspraktijk.

 
“We blijven altijd onderzoeken en na onze verkenningstochten keren we terug naar het beginpunt dat we nu met heel andere ogen bekijken”T.S. Eliot, The Four Quartets